.
wse

wse


Opublikowano: 2019-08-31

Geologiczne zagadki wielickiej kopalni – cz. 2



Uliczki i skwery, zabytki, sklepy, codzienny pośpiech – po prostu miasto, Wieliczka XXI wieku. Wędrując po niej raczej nie łamiemy sobie głowy nad tym, co znajduje się pod naszymi stopami. Tymczasem w głębi ziemi przyroda wyrzeźbiła w słonych skałach niepowtarzalny świat, o którym piszą geolodzy Kopalni Soli „Wieliczka” Elżbieta Włodarczyk-Żurek oraz Jerzy Przybyło.


Wincenty Witos, trzykrotny premier Rzeczypospolitej Polskiej, jeszcze jako poseł na Sejm Krajowy Galicji, dnia 23 września 1908 roku grzmiał na sejmowym posiedzeniu: Zbytecznym byłoby udowadniać, że sól jest artykułem, bez którego się obejść nie jest w stanie ani pałac milionera, ani licha lepianka nędzarza…

Jeżeli weźmiemy na uwagę, że dla milionowej rzeszy biedaków sól stanowi jedyną omastę tego ziemniaka, jeszcze w tym roku na pół przegniłego, to musimy przyjść do przekonania, jaka się dzieje krzywda tym ludziom, którzy zmuszeni zostają na używanie soli na wpół z ziemią i Krzemieńcem zmieszanej... Żądamy od Wydziału Krajowego, ażeby soli ze salin w Wieliczce, soli takiej jakości jak dotąd była, nie pobierał
…. Cóż takiego zbulwersowało posła Witosa w soli wielickiej?

Tworzenie się wielickiego złoża było powiązane z kształtowaniem się Karpat. Morski basen, w którym powstawały warstwy soli, leżał u stóp wypiętrzających się gór, zatem dostawał się do niego materiał skalny, przeważnie bardzo drobne ziarna iłu, mułu lub piasku, ale także większe bloki iłowców lub piaskowców. W basenie morskim wytrącały się również siarczany w postaci gipsu i anhydrytu. Dlatego też wielickie sole nie są wolne od domieszek innych skał, co tak denerwowało posła Witosa. Czystą sól w zasadzie można uzyskać jedynie w procesie warzenia solanek.

Najstarsza i zielona

Złoże Wieliczka zbudowane jest z dwóch partii – bryłowej i pokładowej. Część bryłowa, ewenement w światowej skali, została już przez nas opisana. Zajmijmy się zatem złożem pokładowym. Jego profil, analizując go w kolejności powstawania pokładów (warstw) soli, rozpoczyna pokład soli najstarszych.

Następny kompleks stanowią pokłady soli zielonych pokładowych, porozdzielane charakterystycznymi przerostami skał mułowcowo-anhydrytowych. Warstwa iłowca anhydrytowego oddziela sole zielone pokładowe od kolejnego w profilu pokładu soli szybikowej. Na nim spoczywają sole spizowe, czyli kompleks pokładów o miąższości do około 30 metrów, poprzedzielany grubym na około 2 – 3 metry przerostem centralnym skał płonnych typu iłowców imułowców anhydrytowych.

Najstarsza sól kamienna została odkryta podczas prowadzenia robót geologicznych w latach 1960–1963 na poziomie VIII. Pokład soli najstarszych wykazuje sporą zmienność wielkości kryształów halitu i miąższości – od 2 do 20 metrów. Występuje także w postaci odosobnionych bloków i brył. Cechą charakterystyczną dlatego pokładu jest deformacja kryształów pod wpływem ciśnienia nadległych warstw – są one przypłaszczone i wykazują linearne ułożenie. Sól najstarszą eksploatowano po II wojnie światowej metodą „na mokro”.

Sól zielona pokładowa wykształcona jest w postaci 4 pokładów soli kamiennych, poprzedzielanych przerostami skał płonnych. Jest to sól wielko krystaliczna z wyraźnie widoczną budową wewnętrzną kryształu i bardzo często z uwięzionymi wewnątrz gronami niebieskiego anhydrytu. Przestrzeń między kryształami wypełniona jest iłem, mułem i anhydrytem.

Miąższość kompleksu soli zielonych pokładowych sięga 12 metrów, zawartość halitu waha się w szerokich granicach od około 80% do 97%. Sole zielone pokładowe nie były eksploatowane, najczęściej odsłaniają się w partiach spągowych komór wykonanych w soli szybikowej oraz w chodnikach.

Szybikowa i spizowa

Sól szybikowa to najcenniejszy gatunek wielickiej soli, charakteryzujący się wyjątkową czystością. Zawartość halitu wynosi w niej około 99%. Wykształcona jest w postaci pokładu o niemal stałej miąższości około 2 metrów, rozprzestrzenionego w obrębie całego złoża pokładowego. Miejscami wzbogacona tektonicznie do miąższości ok. 20 metrów (np. w komorze Margielnik). Jest to sól średnio krystaliczna, barwy miodowo-szarej, zawierająca domieszki bituminów, co objawia się charakterystycznym zapachem świeżo odbitych z ociosu jej okruchów.

Została odkryta w pierwszej połowie XVI wieku szybikami wykonywanymi z I poziomu kopalni. W późniejszym okresie eksploatacji była wydobywana bardzo intensywnie i została wybrana niemal w całości.

Sól spizowa jest najbardziej rozprzestrzenionym rodzajem soli kamiennej w części pokładowej wielickiego złoża. Wykształcona jest w postaci kompleksu pokładów o miąższości w sumie do około 30 metrów, poprzedzielanych przerostami skał płonnych. Poszczególne pokłady soli wykazują duże zróżnicowanie litologiczne, jednak wspólną ich cechą jest zanieczyszczenie piaskiem, mułem i iłem. Sole bardzo zanieczyszczone piaskiem noszą górniczą nazwę „makowicy", zaś wyraźne już piaskowce o spoiwie solnym nazwę „smulca".

Wyjątkiem wśród zanieczyszczonych soli są sole „orłowe”. Charakteryzują się wyjątkową czystością. Pakowano je do beczek, którym na wieczkach wypalano znak orła. Sole te trafiały na stół królewski, na Wawel. Sole spizowe w dawnych wiekach nie były wydobywane na większą skalę, masowo eksploatowano je dopiero w XX wieku metodą „na mokro".

Całość kompleksu soli pokładowych została, w wyników ruchów górotwórczych, tektonicznie przekształcona i uformowana w trzy główne łuski tektoniczne.

Witos powinien być zadowolony


Podstawowym produktem kopalni Wieliczka przez całe stulecia była sól szara, w różnym stopniu zanieczyszczona iłem i mułem, wydobywana metodami „na sucho”. Na początku XX wieku popyt na nią gwałtownie malał, kończyły się zaś zasoby czystej soli szybikowej. Zarząd wielickiej saliny zmuszony był poczynić inwestycje.

W 1913 roku ruszyła w Wieliczce nowoczesna jak na owe czasy warzelnia próżniowa. Kopalnia ponownie rozpoczęła produkcję śnieżnobiałej soli warzonej. Wincenty Witos powinien być zadowolony.


Geologiczne zagadki wielickiej kopalni – cz. 2 - zobacz zdjęcia



   







Kabaret Młodych Panów: To jest chore!  
Data: 26 października 2019
Lokalizacja: Wieliczka

"To jest chore" - najnowsza propozycja Kabaretu Młodych Panów, jak każdy ich program, dotyka kwestii społecznych, tego z czym spotykamy się na co dzień.
Kabaret Młodych Panów: To jest chore!
Koncert na 10 głosów  
Data: 21 września 2019
Lokalizacja: Wieliczka

21 września o godz. 19.00 na Rynku Górnym w Wieliczce usłyszymy najsłynniejsze arie i duety z oper i operetek - kompozycje G. Verdiego, S. Moniuszki, G. Bizeta, G. Rossiniego, J. Straussa, E. Kalmana, F. Lehara oraz wielu innych słynnych twórców w wykonaniu wybitnych artystów scen operowych i operetkowych.
Koncert na 10 głosów