.


kabaret

Opublikowano: 2020-04-30

Spacer po górniczej Wieliczce – cz. 2



Wieliczka wyrosła na soli, zaś w jej pejzażu o górniczych tradycjach świadczą nie tylko wieże szybowe. Wiele budynków, obiektów, miejsc na terenie miasta posiada w swoich dziejach wątki wiążące je z kopalnią. Sprawdźcie, ile historii drzemie w Wieliczce!


Kolonia górnicza „Niwa”

Pięknym i doniosłym prawdziwie dorobkiem lat ostatnich (1908-1910) jest wzniesienie w wschodniej części miasta kolonii robotniczej […] Kolonia robotnicza obejmuje na przestrzeni 5 przeszło morgów 22 domy wraz z budynkami gospodarczymi, z których domów 15 przeznaczonych jest dla rodzin 4, zaś 7 dla rodzin 2. […] Wodociąg salinarny […] dostarcza kolonii wody zdrowej i chroni ją od niebezpieczeństwa pożaru (F. Piestrak, 1912).

Nazwę „Niwa” ukuto od dawnego folwarku Skalskich „Chlebowa Niwa”. Tworzące osiedle murowane domy były solidne (z cegły, kryte dachówką, podpiwniczone) i ładne (otynkowane, z secesyjnymi zdobieniami), a wzniesiono je z myślą o pracownikach salinarnych najniższego stopnia. Mieszkania miały identyczny standard i składały się z kuchni, pokoju, sionki z krętymi schodami. Z domami sąsiadowały, również murowane, budynki gospodarcze.



2 w 1. Szkoła i muzeum

Neogotycka Sztygarówka doskonale pasuje do górniczego miasta. Zbudowano ją w latach 1897-1899 według projektu Tadeusza Dołęgi-Mostowskiego. Na parterze ulokowała się działająca w Wieliczce od roku 1861 Szkoła Górnicza, piętro zaś zajął zalążek Muzeum Salinarnego.

Pierwsi uczniowie progi Sztygarówki przekroczyli w roku szkolnym 1899/1900. Sama teoria górnika nie czyni, zatem: Każdej soboty odbywają się bądź zjazdy do kopalni wielickiej, gdzie uczniowie są zatrudniani jako robotnicy salinarni lub też pracują przy robotach murarskich, w młynach i w warsztatach. Z końcem półrocza winien poddać się każdy uczeń egzaminowi (F. Piestrak).Pierwsza wojna światowa przerwała naukę aż do roku 1918. W 1933 Szkoła Górnicza została przeniesiona do Katowic. Podczas kolejnej wojny okazały budynek Sztygarówki służył jako kasyno oraz szpital.



Cud techniki

Na przełomie XIX i XX zarząd wielickiej kopalni musiał zmierzyć się z poważnym problemem. Jasne było, że sól dobrego gatunku jest już na wyczerpaniu i kopalni grozi w związku z tym likwidacja. Snuto plany wybicia w okolicach Wieliczki kolejnych szybów, ostatecznie zaważyły względy ekonomiczne.

Budowa warzelni próżniowej, choć kosztowna i tak była przedsięwzięciem tańszym niż budowa nowej kopalni. Koszt inwestycji wyniósł 4 817 755 koron.

Do 1913 gotowa była warzelnia z 8 aparatami wyparnymi systemu Roberta, wirówkami, suszarnią, a także oczyszczalnia, kotłownia i elektrownia. Uroczyste otwarcie i poświęcenie nowej odbyło się 26 listopada. Warzelnia soli w Wieliczce, ta od zamierzchłych wieków najsławniejsza w świecie całym żupa solna, rozpoczyna nową erę. […] Trzeba koniecznie zobaczyć na miejscu te wspaniałe urządzenia, ażeby zdać sobie sprawę, dlaczego tylu milionów wymagało stworzenie tak potężnego dzieła (Z. Kamiński, 1914).



Ochronka

Ochronka salinarna im. św. Elżbiety działała od września 1874 roku w budynku sąsiadującym z szybem Górsko. Placówka skupiała się na wychowaniu oraz edukacji dzieci w wieku od lat 3 do rozpoczęcia nauki w szkole. Podopieczni sióstr felicjan uczyli się katechizmu, czytania, pisania, były też zajęcia plastyczne. Ochronka salinarna przyjmowała nie tylko dzieci górników.

W roku 1917 przeniesiono ją do nowego budynku mieszczącego się na miejscu dawnej ochronki miejskiej (w rejonie szybu Bużenin). Wzniesiono go przed I wojną światową, wyposażono w kaplicę, mieszkanie dla zakonnic oraz zaplecze gospodarcze. Ochronka stała się z czasem przedszkolem i w latach 30. ubiegłego wieku opiekowała się rocznie setką dzieci. Ochronka salinarna funkcjonowała do lutego 1949, kiedy to budynek odebrano zakonnicom, tworząc w nim placówkę świecką.



Fot. T. Adamek, R. Stachurski, arch.: Polona
Spacer po górniczej Wieliczce – cz. 2 - zobacz zdjęcia



   







7R Solna Wieliczka vs ENEA Energetyk Poznań  
Data: 29 lutego 2020
Lokalizacja: Wieliczka

Ostatni domowy mecz fazy zasadniczej już w najbliższą sobotę, czyli w wyjątkowy, dzień – 29 lutego.
7R Solna Wieliczka vs ENEA Energetyk Poznań
Filmowe Walentynki  
Data: 14 lutego 2020
Lokalizacja: Wieliczka

Czekoladki, maskotki, serduszka – to wszystko już było na ubiegłoroczne Walentynki, na poprzednie też… Czas świętować w filmowym stylu. 14 lutego Kopalnia Soli „Wieliczka” zaprasza na niezapomnianą „Podziemną galę muzyki filmowej”.
Filmowe Walentynki