Wielicki Zamek wzniesiono w XIII w. Za panowania Kazimierza Wielkiego (1333-1370) nastąpiła jego przebudowa i powiększenie. Uległ on dalszej rozbudowie za rządów króla Kazimierza Jagiellończyka (1447-1492), następnie odnowiony w okresie renesansu (w latach 1536-1539 i 1551-1556).

W wyniku „potopu” szwedzkiego i wobec wojny północnej Zamek został zrabowany i zdewastowany, na szczęście odrestaurowano go na przełomie XVII i XVIII stulecia. Jak wskazuje nazwa wielicki Zamek był siedzibą żupnika, czyli zarządcy krakowskich żup solnych, które tworzą kopalnie soli w Wieliczce i w Bochni. Nie była to więc rezydencja monarchy, lecz władz administracyjno-gospodarczych. Na terenie Zamku można podziwiać najstarszy w Wieliczce szyb poszukiwawczy sięgający połowy XIII w., mury obronne z XIII w., basztę z XIV stulecia, czy piętnastowieczne mury kuchni.


Obecnie w Zamku mieści się Muzeum Żup Krakowskich, zaliczające się do głównych muzeów górniczych w Europie. Posiada ono ok. 19 tysięcy górniczych zabytków. Muzeum powstało w roku 1951 z inicjatywy zasłużonego dla Wieliczki prof. Alfonsa Długosza. Muzeum ma 2 poziomy zwiedzania: podziemny (łączy się z kopalnią) na głębokości 135 m pod ziemią (największe podziemne muzeum świata liczące 7481 m2 powierzchni!) oraz na powierzchni. Pod ziemią zwiedza się: zespół komór Russegger, zespół komór Maria Teresa, komorę Miejską, komorę Modena, Komorę Kraj, Komorę Saurau oraz Komorę Szerzyzna. Dzięki przekazaniu przez Kopalnię odnalezionych zabytków Muzeum Żup Krakowskich w Wieliczce posiada jedyną na świecie kolekcję dawnych drewnianych machin wyciągowych, a także przodków maszyn parowych oraz elektrycznych. Ponadto wzbogaciło się ono o cenne archiwum i bibliotekę kopalnianą oraz o zabytkowe mapy górnicze.  Na wystawach organizowanych przez Muzeum można zobaczyć m.in. średniowieczne zabytki. Znajdziemy tu np. ekspozycję poświęconą historii naszego Solnego Miasta od okresu prehistorycznego do czasów obecnych (ekspozycja archeologiczna- od środkowej epoki kamienia do średniowiecza i ekspozycja historyczna- czasy późniejsze), czy też jedyną w Polsce kolekcję solniczek, liczącą ok. 400 sztuk.


Muzeum prowadzi także działalność edukacyjną (prelekcje, warsztaty, pokazy, konkursy) i publikacyjną (np. przewodniki, słowniki, etc., „Gazeta Muzealna” dołączana jest do „Panoramy Powiatu Wielickiego”), ponadto na zamku odbywają się liczne imprezy kulturalne i muzyczne, warto wspomnieć tu: Summer Music Festival, czy też „Popołudnie ze Straussem”. Na III poziomie Kopalni Soli Muzeum Żup Krakowskich prezentuje Wystawę Awit Szubert. Zwiedzający mogą zobaczyć fotografie autorstwa Awita Szuberta (1837-1919) dokonane w Kopalni Soli „Wieliczka” pod koniec XIX w. Ekspozycję można zwiedzać do 27 IX 2009 r. 18 VIII 2009 r. Muzeum otworzyło w Zamku wystawę „Skarby bractw i cechów na ziemiach polskich”. Wystawione zabytkowe eksponaty pochodzą z instytucji kościelnych, muzeów, fundacji i organizacji rzemieślniczych. Wśród dzieł sztuki można zobaczyć m.in. Róg (symbol bogactwa jakim były niegdyś żupy krakowskie) ufundowany przez żupnika Seweryna Bonera i ofiarowany w 1534 r. Bractwu Kopaczy w Wieliczce. Innym ciekawym zabytkiem wystawionym dla zwiedzających jest srebrny kur (symbol Krakowskiego Bractwa Kurkowego) z roku 1564. Oczywiście na wystawie można podziwiać wiele innych zabytków rzemieślniczych z okresu XVI-XVIII w. Warto więc udać się na tę wystawę, aby poznać tradycje rzemieślnicze w dawnej Polsce. Ekspozycję można zwiedzać do 15 XI 2009 r.